نارس بودن نوزاد
در برخی نوزادان نارس، هماهنگی مکیدن، بلع و تنفس هنوز به اندازه کافی تکامل نیافته است. این موضوع میتواند تغذیه را دشوار کند و به ارزیابی متناسب با شرایط نوزاد نیاز داشته باشد.
صدای تو شادی من
خدمات گفتاردرمانی در اصفهان
مشکلات تغذیه و اختلال بلع در نوزادان و کودکان ممکن است هنگام شیر خوردن، بلع مایعات، جویدن یا پذیرش غذاهای متناسب با سن دیده شوند. سرفه یا خفگی مکرر هنگام تغذیه، خستگی زودهنگام، طولانی شدن وعدههای غذایی و دشواری در دریافت کافی شیر یا غذا از نشانههایی هستند که باید به آنها توجه کرد. ارزیابی متناسب با شرایط کودک میتواند به شناسایی نیازهای او و تصمیمگیری درباره مراحل بعدی مراقبت کمک کند.

شناخت مشکل
اختلال بلع کودکان یا Pediatric Dysphagia به دشواریهایی گفته میشود که بر بلع ایمن و مؤثر شیر، مایعات، غذا یا بزاق اثر میگذارند. مشکلات تغذیه ممکن است از مراحل اولیه شیر خوردن شروع شوند یا هنگام یادگیری جویدن و پذیرش بافتهای غذایی آشکار شوند.
مهارتهای تغذیه نوزاد در حال رشد و تکامل هستند؛ به همین دلیل، ارزیابی مشکلات بلع در این گروه سنی با بزرگسالان یکسان نیست. بررسی سابقه پزشکی، وضعیت رشد و رفتار کودک هنگام تغذیه به انتخاب روش مناسب ارزیابی و مراقبت کمک میکند.
نشانههایی که باید بشناسید
هر کودک الگوی تغذیه متفاوتی دارد؛ بااینحال، تکرار علائم زیر یا همراه شدن آنها با مشکلات تنفسی، خستگی یا رشد ناکافی، نیازمند بررسی است.
اگر کودک دچار خفگی شدید، مشکل تنفسی، کبودی یا کاهش هوشیاری شده است، فوراً با اورژانس تماس بگیرید. در صورت بروز این نشانهها، برای گرفتن نوبت گفتاردرمانی منتظر نمانید.
علتهای احتمالی
علت مشکلات تغذیه در کودکان یکسان نیست و ممکن است به رشد، ساختارهای دهان، وضعیت عصبی یا شرایط پزشکی مرتبط باشد. تشخیص علت به بررسی شرایط هر کودک نیاز دارد.
در برخی نوزادان نارس، هماهنگی مکیدن، بلع و تنفس هنوز به اندازه کافی تکامل نیافته است. این موضوع میتواند تغذیه را دشوار کند و به ارزیابی متناسب با شرایط نوزاد نیاز داشته باشد.
شکاف لب یا کام، محدودیت حرکت زبان و بعضی تفاوتهای ساختاری ممکن است بر گرفتن سینه، مکیدن، انتقال غذا یا بلع تأثیر بگذارند. اهمیت هر مورد به وضعیت فرد بستگی دارد.
برخی شرایط مانند فلج مغزی، اختلالات عصبیعضلانی یا مشکلاتی که بر کنترل و هماهنگی حرکات اثر میگذارند، ممکن است عملکرد مکیدن، جویدن و بلع را تحت تأثیر قرار دهند.
برخی بیماریهای قلبیتنفسی یا شرایطی که تحمل فعالیت را کاهش میدهند، ممکن است باعث خستگی هنگام تغذیه یا دشواری در هماهنگی تنفس و بلع شوند.
در بعضی کودکان، رفلاکس یا ناراحتیهای گوارشی ممکن است با بیقراری، پس زدن غذا یا دشواری در تغذیه همراه باشد. بررسی علت علائم و افتراق مشکلات مختلف اهمیت دارد.
از بررسی تا تصمیمگیری
ارزیابی بر اساس سن، سابقه پزشکی، وضعیت رشد و نشانههایی که هنگام تغذیه مشاهده میشوند انجام میگیرد. در صورت نیاز، همکاری پزشک و سایر متخصصان نیز اهمیت دارد.
بررسی سن و سابقه تولد، وضعیت رشد، نوع تغذیه، مدت هر وعده، نشانههای مشاهدهشده و نگرانیهای والدین درباره شیر خوردن یا غذا خوردن کودک.
با توجه به وضعیت کودک، عملکرد دهان، مهارتهای مکیدن و جویدن، هماهنگی مکیدن و بلع و تنفس و واکنشهای کودک هنگام تغذیه بررسی میشود.
اگر نشانهها یا شرایط پزشکی کودک بررسی بیشتری بخواهد، ممکن است ارجاع به پزشک یا متخصص مربوط و انجام ارزیابیهای تکمیلی بلع لازم باشد.
در بعضی شرایط، بررسی بالینی بهتنهایی برای پاسخ به همه پرسشها کافی نیست و ممکن است ارزیابی تخصصیتر بلع یا ارجاع پزشکی لازم باشد. نوع بررسی باید متناسب با شرایط کودک انتخاب شود.
برنامه متناسب با هر کودک
گفتاردرمانگر دارای آموزش و تجربه مرتبط با تغذیه و بلع کودکان میتواند در ارزیابی مهارتهای تغذیه و طراحی برنامه مداخله مشارکت کند. اهداف درمان به سن، تواناییها، علت مشکل و نیازهای کودک بستگی دارند. در صورت نیاز، مراقبت با همکاری پزشک و دیگر متخصصان انجام میشود.
برنامه مداخله میتواند بر اساس سن و توانایی کودک، به بهبود مهارتهای موردنیاز برای تغذیه کمک کند. اهداف و روشها پس از ارزیابی مشخص میشوند.
در صورت نیاز، وضعیت قرارگیری بدن و حمایت مناسب هنگام تغذیه بررسی میشود تا روش تغذیه با شرایط جسمی و تواناییهای کودک هماهنگ باشد.
در صورت نیاز، تناسب ابزار تغذیه و روش شیر دادن بررسی میشود. انتخاب سرشیشه یا تجهیزات کمکی باید متناسب با نیاز کودک و با راهنمایی متخصص انجام شود.
اگر ارزیابی نشان دهد کودک به مداخله هدفمند نیاز دارد، فعالیتها و تمرینهای متناسب با وضعیت او در برنامه قرار میگیرند. هر روش باید دلیل مشخص و هدف درمانی داشته باشد.
در کودکانی که وارد مرحله غذاهای کمکی شدهاند، مهارتهای متناسب با سن برای پذیرش بافتهای غذایی بررسی میشود. پیشرفت به نوع بافت و توانایی ایمن خوردن کودک بستگی دارد.
والدین درباره نشانههای هشدار، نحوه اجرای برنامه توصیهشده، پیگیری وضعیت تغذیه و زمان مراجعه مجدد آموزش میبینند.
نکته مهم برای والدین: تغییر سرشیشه، غلیظ کردن مایعات، تغییر بافت غذا، استفاده از تجهیزات کمکی یا انجام ماساژ و تمرینهای دهانی نباید بهصورت یکسان برای همه کودکان توصیه شود. این اقدامات باید با توجه به شرایط کودک، هدف مشخص و راهنمایی متخصص انجام شوند.
والدین نقش مهمی در مشاهده نشانههای تغذیه، اجرای توصیههای تخصصی و پیگیری وضعیت کودک دارند. در صورت نیاز، گفتاردرمانگر میتواند با پزشک کودک، متخصص تغذیه و دیگر اعضای تیم درمان همکاری کند تا برنامه مراقبت با نیازهای کودک هماهنگ باشد. هدف، انتخاب روشهایی است که متناسب با شرایط هر کودک باشند.
پاسخ به پرسشهای رایج
اختلال بلع کودکان یا Pediatric Dysphagia به مشکلاتی گفته میشود که بر انتقال ایمن و مؤثر شیر، مایعات، غذا یا بزاق تأثیر میگذارند. مشکلات تغذیه ممکن است در مکیدن، جویدن، هماهنگی بلع و تنفس یا مراحل دیگر خوردن بروز کنند و برای مشخص شدن علت به بررسی متناسب با شرایط کودک نیاز دارند.
سرفه یا خفگی مکرر هنگام شیر خوردن، بهویژه اگر با تغییر رنگ، تنفس غیرعادی، خستگی یا دشواری در تغذیه همراه باشد، باید جدی گرفته شود و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. نبود سرفه نیز بهتنهایی ایمن بودن بلع را ثابت نمیکند.
خیر. مشکلات تغذیه و بلع ممکن است در نوزادان نارس یا رسیده و در کودکان با شرایط ساختاری، عصبی، عضلانی یا پزشکی مختلف دیده شوند. علت و روش بررسی برای هر کودک متفاوت است.
تغییر سرشیشه، سرعت جریان شیر، غلظت مایعات یا روش تغذیه برای همه کودکان مناسب نیست. این تغییرات باید با توجه به وضعیت پزشکی، مهارتهای تغذیه و ارزیابی تخصصی کودک انجام شوند. بدون راهنمایی متخصص، تغییرات مهمی در روش تغذیه ایجاد نکنید.
سرفه یا خفگی مکرر هنگام تغذیه، خستگی شدید، طولانی شدن وعدهها، کاهش دریافت شیر یا غذا و افزایش وزن ناکافی از دلایل پیگیری پزشکی هستند. اگر کودک دچار مشکل تنفسی، کبودی، خفگی شدید یا کاهش هوشیاری شده است، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
گفتاردرمانگر دارای دانش و تجربه مرتبط با تغذیه و بلع کودکان میتواند پس از ارزیابی، در بررسی مهارتهای دهانی، مکیدن، جویدن و بلع و طراحی برنامه متناسب با نیاز کودک مشارکت کند. در صورت نیاز، مراقبت با همکاری پزشک و سایر متخصصان انجام میشود.
برای آشنایی با علل، علائم و روشهای ارزیابی اختلال بلع در بزرگسالان، صفحه مرتبط را مطالعه کنید.
اگر نوزاد یا کودک شما هنگام شیر خوردن یا غذا خوردن با دشواری روبهرو است، برای بررسی شرایط و دریافت راهنمایی درباره مراحل ارزیابی اقدام کنید.
تماس با نرجس چلمقانیاین صفحه برای آگاهیرسانی است و جایگزین ارزیابی یا تشخیص پزشکی نیست.